Afazi Nedir?
Afazi genellikle sol beyin yarım küresindeki felç, inme, beyin travması ve kafanın darbe aldığı kazalar sonucu oluşan hasarlardan sonra meydana gelir.
Beyin hasarının diğer nedenleri arasında beyin tümörleri, beyin enfeksiyonları ve beyni etkileyen diğer durumlar yer almaktadır.
Konuşma, anlama, yazma ve okuma becerileri, beyinde konuşma merkezinin gördüğü zarar sonucu ciddi anlamda geriler.
Afazinin türleri, beyindeki hasarın yerine ve şiddetine göre farklılıklar gösterebilmektedir. Afaziye dizartri ya da konuşma apraksisi gibi nörolojik konuşma bozuklukları da eşlik edebilmektedir.
Başlıca Belirtiler
Afazi Belirtileri
- Konuşma Güçlüğü: Dil ve konuşma merkezlerinde meydana gelen hasar sonucu tekrarlayamama, hızlı ve akıcı cümle kuramama gibi sorunlar yaşanır. Hasta bir cümleyi normalde kurması gereken zaman diliminden daha uzun sürede ancak kurabilir.
- Okuma ve Yazmada Güçlük: Beynin hem konuşma hem de temel öğrenme becerilerinden sorumlu merkezlerinin hasar gördüğü afazi türlerinde meydana gelir. Afazi yaşayan bireyler kendilerine verilen kağıttaki yazıları okuyamayabilir veya kendisine söylenen cümleleri yazamayabilirler.
- Bazı bireylerde söylenileni algılamada güçlük de görülür.
- Uygun terim ve kelimeleri bulmada güçlük çekme ve konuşmada garip ve uygun olmayan kelimeler kullanma.
- Afazi, düşünme becerilerini etkilemez. Ancak kişiler yazılanı anlamada ve yazmada güçlük yaşayabilirler. Bazı vakalar ise rakamları kullanmada ve basit işlemleri yapmada da sıkıntı çekebilirler.
- Cisim ve Olayları Adlandırma Konusunda Problem Yaşama: Birey o an görüş alanında olan veya kendisine sorulan bir cismin ismini hatırlayamaz veya adlandıramaz. Meydana gelen durumları ifade edecek doğru sözcükleri bulamaz.
Farklı Olan Ne?
Afazi ve Dizartri Arasındaki Farklar
- Afazi, edinilmiş bir dil bozukluğudur. Beynin hasar görmesi, inme oluşması gibi durumlarda ortaya çıkar. Genellikle beynin sol bölgesinde oluşan hasarlarda görülür.
- Dizarti ise, konuşma kaslarının zarar görmesi sonucunda ortaya çıkar.
- Afazi sahibi kişilerde akıcı konuşma olabiliyor. Ancak konuşmada gereksiz ve anlamsız kelimeler kurduklarından anlama sorunu ortaya çıkabiliyor.
- Dizarti sahibi kişiyse kelimeleri tam ve doğru şekilde çıkaramaz. Konuşma güçlüğü çeker.
Felç, tümör veya beyinde meydana gelen bir hasar sonrası afazi görülme ihtimali son derece yüksektir.
Hastalığın tanısı için nörolojik muayene yapılır ve bu muayenenin ardından afazik durum tanımlanabilir.
Teşhis sürecinde söz konusu olan bireyin dil ve konuşma becerileri de değerlendirilerek, hastalığın tanısı kesinleştirilir.
Hastalığın tanısı için nörolojik muayene yapılır ve bu muayenenin ardından afazik durum tanımlanabilir.
Teşhis sürecinde söz konusu olan bireyin dil ve konuşma becerileri de değerlendirilerek, hastalığın tanısı kesinleştirilir.
Beyinde gerçekleşen lezyon sonucunda dil ve konuşma sorunları yaşayan kişiler kapsamlı bir değerlendirme ve tanı için bir dil ve konuşma terapistine başvurmalıdır.
Bireyin bir dil ve konuşma terapistine başvurusu akut dönemi atlatma süresine göre değişebilmektedir fakat dil ve konuşma patoloğunun özellikle erken dönemde sağlayacağı hizmetler afazi tedavisi için son derece önemlidir.
Bireyin bir dil ve konuşma terapistine başvurusu akut dönemi atlatma süresine göre değişebilmektedir fakat dil ve konuşma patoloğunun özellikle erken dönemde sağlayacağı hizmetler afazi tedavisi için son derece önemlidir.
Afazi, beynin konuşma becerisini kontrol eden veya konuşan diğer insanları anlamayı kontrol eden bölgeleri zarar gören herkesi etkileyebilir. Orta yaşlı ve yaşlı erişkinlerde özellikle felç gibi durumlar sebebiyle daha sık görülür, ancak her yaşta da görülebilen bir durumdur.
Birçok faktöre bağlı olarak terapinin süreci değişir. Örneğin, bazı vakalarda birkaç saat veya birkaç günde dil becerileri tekrar kazandırılabilir. Bu tip bir spontane iyileşme, beyne giden kan akışına bağlı olarak görülür. Bazı vakalarda afazi kalıcı olabilmektedir.
Afaziye sahip bireyin zorluk çektiği konulara bağlı olarak dil ve konuşma terapistinin sağlayacağı hizmetler değişkenlik gösterir.
Dil ve konuşma terapisti, kişinin günlük aktivitelerindeki ve genel sosyal durumlardaki dil becerilerini geliştirmek hedefiyle birçok değişik tedavi yaklaşımı kullanabilir.
Terapist, kişinin algılamasını, kelime ve cümle kullanımını arttırıcı yönde aktiviteler yapmasını sağlayabilir, kişilere dille ilgili olarak yetersiz kaldıkları durumları telafi edici yönde düşüncelerini mimiklerle, resimlerle ya da işaretlerle iletme yöntemleri öğretebilir.
Bazı durumlarda alternatif iletişim yöntemleri de afazisi olan kişilerin kendilerini daha etkili bir biçimde ifade edebilmelerini sağlayabilir.
Afaziye sahip bireyin zorluk çektiği konulara bağlı olarak dil ve konuşma terapistinin sağlayacağı hizmetler değişkenlik gösterir.
Dil ve konuşma terapisti, kişinin günlük aktivitelerindeki ve genel sosyal durumlardaki dil becerilerini geliştirmek hedefiyle birçok değişik tedavi yaklaşımı kullanabilir.
Terapist, kişinin algılamasını, kelime ve cümle kullanımını arttırıcı yönde aktiviteler yapmasını sağlayabilir, kişilere dille ilgili olarak yetersiz kaldıkları durumları telafi edici yönde düşüncelerini mimiklerle, resimlerle ya da işaretlerle iletme yöntemleri öğretebilir.
Bazı durumlarda alternatif iletişim yöntemleri de afazisi olan kişilerin kendilerini daha etkili bir biçimde ifade edebilmelerini sağlayabilir.
Uzman Desteği Mi Arıyorsunuz?
Dil ve konuşma bozuklukları, ergoterapi (duyu bütünleme) ve çocuk ergen psikoterapide uzman desteği bir tık uzağınızda!
Terapi Sürecini Desteklemek
Afazide Ailenin Yaklaşımı Nasıl Olmalı?
- Sabırlı ve Anlayışlı Olun: Afazi sahibi bireylere iletişim kurmaları için zaman vererek onları güçlendirin. Kendilerini güvende hissetmelerine yardımcı olun. Düzeltmeden hata yapmalarına izin verin ve sözlerini kesmeden veya bitirmeden konuşmayı bitirmeleri için onlara zaman tanıyın.
- Onlara Saygılı Davranın: Afazili insanlar, iletişim kurma mücadelelerinden utanabilirler. Onlara saygılı ve sabırlı bir şekilde davranmak bu nedenle çok önemlidir. Anlamakta zorlanıyorlarsa, anlaşılması daha kolay kelimeler veya cümleler kullanarak veya evet/hayır soruları kullanarak onlar ile iletişim kurabilirsiniz. Onlarla aşağılayıcı veya kırıcı olacak kadar yavaş konuşmaktan kaçınmalısınız. Sizden istemedikçe daha yüksek sesle konuşmaktan da kaçınmalısınız.
- İletişim Kurmalarını Kolaylaştırın: Konuşmaya başlamadan önce dikkatlerini çekin, göz teması kurun ve tüm dikkatinizi onlara verin ve mümkünse arka plandaki gürültüyü azaltın. Yazma, çizme, el hareketleri veya tercih ederlerse akıllı cihazlarla iletişim kurmaları için alternatif yollar sunun.
- Bağlanmanın Yollarını Bulun: Afazi, iletişim kurma yeteneğini bozar ve bu da genellikle şiddetli izolasyon ve depresyona yol açabilir. Sevdiğiniz kişiyle daha kolay ve rahat iletişim kurarsanız onlara çok daha iyi hissettirebilirsiniz.
Afazi Çeşitleri
Akıcı ve tutuk olmak üzere iki genel afazi sınıflaması vardır.
Akıcı Afazi
Beynin sol hemisferindeki temporal lob hasarı sonucunda akıcı afazi ortaya çıkabilir.
Akıcı afaziler Wernicke Afazisi, Transkortikal Sensöriyel Afazi, Kondüksiyon Afazi ve Anomik Afazi olarak sınıflandırılabilirler. Ancak akıcı konuşmaları sık bir şekilde gereksiz sözcük kullanımıyla, yeni uydurma sözcüklerin (neolojiler) kullanımıyla, adlandırılmaya çalışılan nesne/eylemin geri çağrılamaması sonucunda nesne/eylemin işlevi veya kullanım amacıyla dolaylı olarak anlatımıyla ve içeriğin eksik olduğu bir dil kullanımıyla karakterizedir.
Tutuk Afazi
Tutuk afazi Broca Afazisi, Transkortikal Motor Afazi ve Global Afazi olmak üzere sınıflandırılabilir.
Akıcı Afazi Türleri
Wernicke Afazi
- Akıcı ama anlamsız konuşma görülür. Bu konuşma türüne paragramatik konuşma da denilebilir.
- Wernicke afazili bir kişinin konuşmasını takip etmek ve anlamaya çalışmak oldukça zordur.
- Wernicke afazili kişilerin hata farkındalıkları yoktur.
- İşiterek ve okuyarak anlamada belirgin etkilenme görülür.
- Grammer korunmuştur ancak jargon adı verilen anlamsız kelimeleri ve söz dizimleri vardır.
- Genel olarak isimlendirme, tekrarlama, okuma ve yazmada bozukluklar görülür.
Anomik Afazi
- Nesnel isimleri söyleyemezler(isimlendirme bozuk)
- Akıcı, gramerli(anlaşılır) konuşma
- Anlama normaldir.
- Tekrarlama normaldir.
- Cisimlerin adını bulup söyleyemez ama ne işe yaradığını söyleyebilir.
- Diğer tip afazilerin iyileşme döneminde görülebilir.
- Temporal lob (alt) lezyonlarında.
- Eşlik eden bulgu değişken veya yoktur.
Kondüksiyon Afazi
- Lezyon çoğunlukla arkuat fasikülüste, genellikle supramarginal girus veya temporal lob kortikal bölümüde etkilenmiştir.
- Hasta Wernicke bölgesinden aldığı mesajı Broca bölgesine iletemez,dolayısıyla duyduğu ve anladığı sözü tekrar edemez,okuduğunu yüksek sesle okuyamaz.
- Yazma bozuk(değişken defisitler), isimlendirme bozuk(fakat listeden seçebilir), literal parafazi(broka ile karışır)
Transkortikal Duyusal Afazi
- Tekrarlama korunmuştur.
- ACA,MCA ve PCA alanlarının birleştiği sınır alanlardaki hasarlanmalardan kaynaklı oluşur.
- Hasar perisilvian dil bölgesinin dışındadır. Wernike, broca ve arkuat fasikulus sağlamdır. Fakat beynin geri kalan bölgeleriyle bağlantıları kesilmiştir.
- Konuşma akıcıdır.
- Söylenileni tekrarlama becerisi normaldir.
- Kelime isimlendirme, anlama, okuma ve yazma becerileri bozulmuştur.
Tutuk Afazi Türleri
Broca Afazi
Tutuk afazi tiplerinden biri olan Broca Afazisinde hasar beynin frontal lobundadır.
Frontal lobun motor hareketler için de önemli olması nedeniyle Broca Afazili kişilerde vücudun sağ tarafında felç ya da güçsüzlük görülür.
Bu kişilerin dili anlamaları, kendilerini ifade etmelerine oranla görece daha iyidir. Bu nedenle bu kişiler hatalarının farkındadırlar ve kolaylıkla hayal kırıklığına uğrayabilirler.
Broca Afazili kişiler genelde kısa ifadelerle konuşur ve konuşabilmek için oldukça çaba sarf ederler.
Ses çıkarmaya ait motor paternler ve gramer yapıları motor kortekse iletilemez. Bu sebeple konuşma bozulur.
- Ağır şekli: hiçbir ses çıkarılamaz.
- Hafif şekli: gramer yapısı bozuk cümleler,tek tek kelimelerle konuşmaya çalışır.
- Anlama korunmuştur.
- Genel olarak isimlendirme, tekrarlama, okuma ve yazma becerilerinde bozukluklar görülür.
Transkortikal Motor Afazi
- Tekrarlama korunmuştur.
- ACA,MCA ve PCA alanlarının birleştiği sınır alanlardaki hasarlanmalardan kaynaklı oluşur.
- Hasar perisilvian dil bölgesinin dışındadır. Wernike, broca ve arkuat fasikulus sağlamdır. Fakat beynin geri kalan bölgeleriyle bağlantıları kesilmiştir.
- Konuşma akıcı değildir, ekolalik konuşmalar görülür.
- Tekrarlama ve anlama normal, okuma yazma kısmen korunmuş, adlandırma bozuktur.
Global Afazi
- Lezyon genellikle bütün perisilvian bölgeyi kapsar.
- Broka,Wernike ve Arkuat fasikulus etkilenmiştir.
- Konuşma ve ifade etme becerisi etkilenmiştir.
- Anlayamaz.
- Okuma- yazma becerileri yoktur.
- Söylenileni tekrarlama becerileri yoktur.
- Adlandırmada ciddi sorunlar görülür.